Formülü herkes bilir. Neden öyle seçildiğini az kişi.

TEMEL DEVRE ELEMANLARIGerilim, Akım, Direnç

Bir direnç neden ısınır, neden yanar?

V = I·R'yi ezberlemeden, su borusu benzetmesi ve canlı simülatörle: akım, güç ve ısınma.

BAŞLANGIÇ 12 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

TEMEL DEVRE ELEMANLARIDirenç ve Renk Kodu

Neden 1234 Ω diye bir direnç yok?

Renk kodunu iki yönde oku, E serisini gör, SMD kodunu çöz ve kendini sına.

BAŞLANGIÇ 16 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

TEMEL DEVRE ELEMANLARIGerilim ve Akım Bölücü

12 V'u ADC için 3,3 V'a neden yanlış bölersin?

Pil ölçümünden sensör arayüzüne: bölücü neden yük bağlanınca şaşar, nasıl düzeltilir.

BAŞLANGIÇ 14 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

TEMEL DEVRE ELEMANLARIPotansiyometre ve trimpot

Ses düğmesini yarıya çevirdin ama ses yarıya inmedi, neredeyse kayboldu. Düğme bozuk değil; yanlış taper seçilmiş.

Üç ucu doğru bağla, taper'ı doğru seç, yükleme hatasından kaçın.

BAŞLANGIÇ 5 dk okuma

TEMEL DEVRE ELEMANLARIPull-up / Pull-down

Bağlı olmayan bir pin neden rastgele okunur?

Yüzen pin, gürültü, tuş akımı ve I²C yükselme süresi: pull direnci için gerçek tasarım penceresi.

ORTA 11 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

TEMEL DEVRE ELEMANLARIKapasitör ve RC

Kapasitör neden bir anda dolmaz?

Anahtarı çevir, τ'yu gör: Vc ve akım eğrileri, plakalardaki yük ve RC filtre.

BAŞLANGIÇ 17 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

TEMEL DEVRE ELEMANLARIKapasitör türleri

Üstünde 10 µF yazan seramik kondansatöre 5 V uyguladın: gerçekte 4 µF. Değer yanlış değil; dielektrik böyle.

Hangi işe hangi kondansatör: DC bias, ESR, ömür ve güvenlik sınıflarıyla.

BAŞLANGIÇ 7 dk okuma

TEMEL DEVRE ELEMANLARIBobin ve RL

Kapasitör gerilimi, bobin akımı sıçratmaz.

Anahtarı çevir: akımın τ = L/R ile tırmanışını izle; sonra bobini doyur ve endüktansın çöküşünü gör.

BAŞLANGIÇ 12 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

TEMEL DEVRE ELEMANLARIKristal ve rezonatör

Bir kristalin iki yanına "her zaman 22 pF" koyarsın. Bir gün saatin günde 4 saniye geri kaldığını fark edersin. Doğru değer datasheet'te yazıyordu.

Kristalin iki yanındaki kondansatörü hesapla; ppm'i günlük saniyeye çevir.

BAŞLANGIÇ 6 dk okuma

TEMEL DEVRE ELEMANLARISigorta türleri ve I²t

1 A çeken cihaza 1 A'lik sigorta koydun; açılışta attı. 2 A koydun; kısa devrede atmadı, kart yandı. Sigortayı akıma göre değil, enerjiye göre seçmek gerekiyordu.

Sigortayı I²t ve inrush ile seç: neden 1 A cihaza 2 A gecikmeli sigorta?

BAŞLANGIÇ 6 dk okuma

İLERI DÜZEY DEVRE ELEMANLARIDiyot Nedir ve Nasıl Test Edilir

Diyot neden tek yöne geçirir, ve bozuk olduğunu multimetre nasıl söyler?

PN eklemini gör: taşıyıcılar, tükenme bölgesi, çek valf. Sonra multimetreyle gizli bir diyodun sağlam mı bozuk mu olduğunu bul.

ORTA 21 dk okuma 2 CANLI SİMÜLATÖR

İLERI DÜZEY DEVRE ELEMANLARIDiyot Türleri

Hepsi "tek yönlü vana" ama hangisini nereye takacaksın?

12 diyot türünü tek bakışta gör; sonra türü seç, yük doğrusuyla çalışma noktasını bul, zener'i ters yönde sür.

ORTA 10 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

İLERI DÜZEY DEVRE ELEMANLARILED ve Seri Direnç

LED'e direnç koymazsan ne olur, neden?

Üstel eğri, yük doğrusu ve çalışma noktası: direnci seç, parlaklığı ve ısıyı gör.

BAŞLANGIÇ 13 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

İLERI DÜZEY DEVRE ELEMANLARINTC / PTC termistör

Sıcaklıkla direnci değişen direnç: bir sensör, bir sigorta, bir kapasitör koruyucusu.

NTC ile sıcaklık oku, ADC kodunu ve kendi ısınma hatasını gör; PTC sigortanın hold ve trip akımının sıcaklıkla nasıl kaydığını izle.

ORTA 15 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

İLERI DÜZEY DEVRE ELEMANLARIInrush ve NTC

Boş kapasitör bağlandığı anda neden kısa devre gibi davranır?

325 V'ta 100 µF: korumasız, NTC'li, röleli ve soft-start. Tepe akımı ve hot restart'ı kendin yak.

ORTA 13 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

İLERI DÜZEY DEVRE ELEMANLARIVaristör ve TVS

Bir mikrodenetleyiciyi bir yıldırım "yakınına" düşse bile ayakta tutan iki küçük parça.

500 V'luk bir darbeyi MOV, TVS ve kademeli korumayla kıskaçla; hangisi IC'yi kurtarıyor, hangisi kendisi yanıyor, kendin gör.

ORTA 12 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

İLERI DÜZEY DEVRE ELEMANLARIBJT ve DC kutuplama

Aynı makaradan çıkan iki transistörün β'sı dört kat farklı olabilir. İyi bir kutuplama devresi bunu umursamaz.

Kesim, aktif ve doyum bölgelerini; β iki katına çıkınca Q noktasının nereye kaçtığını simülatörde gör.

ORTA 14 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

İLERI DÜZEY DEVRE ELEMANLARIJFET ve MOSFET

BJT'yi akımla sürersin. FET'in kapısı ise bir kondansatör: DC'de hiç akım çekmez. Bütün dijital dünya bu farkın üstünde kurulu.

Transfer eğrisi ile kutuplama doğrusunun kesiştiği Q noktasını JFET, E-MOSFET ve D-MOSFET için canlı çöz.

ORTA 14 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

İLERI DÜZEY DEVRE ELEMANLARITransistör anahtar

Mikrodenetleyicinin 20 mA'lik pini bir motoru, rölesi ya da GSM modülünü nasıl açar?

BC337'nin neden doymadığını, standart MOSFET'in 3,3 V'ta neden açılmadığını ve neden ısındıklarını canlı simülatörde gör.

ORTA 13 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

İLERI DÜZEY DEVRE ELEMANLARIBobin ve Flyback Diyodu

Röleye paralel diyot bedava gibi durur, ama ne işe yarar?

Röle bobinini aç-kapa et: korumasız transistörün çığ darbesini, diyodun yavaşlatmasını ve zener ile hızlı bırakmayı gör.

ORTA 12 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

İLERI DÜZEY DEVRE ELEMANLARIGüç MOSFET'i ve kapı sürücü

MOSFET'in kapısı DC'de sıfır akım çeker. Ama 100 kHz'de anahtarlarken o kapıya amperler basman gerekebilir.

3,3 V pinden IRF540N sürmeyi dene; Miller platosunu ve anahtarlama kaybını canlı gör.

ORTA 10 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

İLERI DÜZEY DEVRE ELEMANLARIEntegre devreler (IC)

Tırnağından küçük bir silisyum parçasının içinde milyarlarca transistör var ve hepsi aynı anda, tek bir ışık pozlamasıyla üretildi. Bunu ilk düşünen adam önce alay konusu oldu.

Siyah çipin içine gir: tarihçe, yonga üretimi, en çok kullanılan 15 entegre ve canlı çalışan bir NE555 iç şeması.

BAŞLANGIÇ 13 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

İLERI DÜZEY DEVRE ELEMANLARIOptokuplör ve izolasyon

İki devre arasında hiçbir tel yok, ama sinyal geçiyor. 5000 V'luk bir yıldırım darbesi ise geçemiyor.

PC817 ile 24 V'luk bir sinyali MCU'ya güvenle taşı: CTR'yi, RF'yi ve RL'yi doğru seç.

ORTA 6 dk okuma

İLERI DÜZEY DEVRE ELEMANLARITL431 ve gerilim referansı

Telefon şarj aletini aç: içinde neredeyse kesin bir TL431 göreceksin. Üç bacaklı, transistöre benzeyen, aslında içi tam bir regülatör olan bir parça.

TL431'i "ayarlanabilir, keskin bir zener" olarak kullan; SMPS geri beslemesindeki rolünü öğren.

ORTA 7 dk okuma

İLERI DÜZEY DEVRE ELEMANLARIOpamp (eleman olarak)

Kazancı yüz bin olan bir yükselteci, kazancı tam 10 olan bir yükseltece çevirmek için iki direnç yeter. Sır, kazancın çoğunu bilerek atmakta.

Opampı bir kutu olarak tanı: iki altın kural, GBW, slew rate ve datasheet'te neye bakılacağı.

ORTA 9 dk okuma

TEMEL VE İLERI DÜZEY ELEMANLARIN ÖZETIPasif ve aktif elemanlar

Karttaki elemanların hepsi aynı mı? Hayır. Bir kısmı enerjiyi harcar ya da depolar, bir kısmı onu kontrol eder. Farkı bilen arızayı doğru yerde arar.

Sesli animasyonu izle, sonra aynı kartı kendin ölç: multimetre, osiloskop, parça sök-tak ve pasif/aktif sınavı.

BAŞLANGIÇ 9 dk okuma 2 CANLI SİMÜLATÖR

DEVRE ANALIZI VE DEVRE TÜRLERIKirchhoff yasaları

İki cümle: yük kaybolmaz, enerji kaybolmaz.

Düğümde akımları topla, çevrede gerilimleri topla; sonra gizli bir kaçak dalı ekle ve kayıp akımı yakala.

BAŞLANGIÇ 10 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

DEVRE ANALIZI VE DEVRE TÜRLERIThevenin ve Norton

İçini bilmek zorunda değilsin; uçlardan bakınca her devre bir pil ve bir dirençtir.

Kara kutu devreyi Thevenin ve Norton'a çevir; yük çizgisinde çalışma noktasını gör ve en çok gücün RL = Rth'de olduğunu kendin bul.

ORTA 10 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

DEVRE ANALIZI VE DEVRE TÜRLERIRC ve RL (τ)

Tek bir formül: reset gecikmesi, buton sekmesi, ADC girişi, bobin akımı.

Aynı eğriyi dört gerçek senaryoda dene: reset gecikmesi, buton sekmesi, ADC girişi ve bobin akımı.

BAŞLANGIÇ 11 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

DEVRE ANALIZI VE DEVRE TÜRLERIRLC ve rezonans

Bobin ve kapasitör enerjiyi birbirine atar; direnç bu oyunu söndürür.

Direnci küçült ve zil çalmayı gör; kritik değere çıkar ve taşmanın kaybolduğu noktayı bul.

ORTA 10 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

DEVRE ANALIZI VE DEVRE TÜRLERIFiltreler (Bode)

Hangi frekansa evet, hangisine hayır diyeceğini devre kendisi seçer.

Frekansı sürükle: aynı sinyalin geçtiğini, zayıfladığını ya da kesildiğini hem Bode eğrisinde hem dalga biçiminde gör.

ORTA 10 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

DEVRE ANALIZI VE DEVRE TÜRLERIKısa devre avı

Kısa devreyi bulmak için ohmmetre yetmez; akımı sen göndereceksin.

Seri lambayla kısa devreyi gör, sonra akım sınırlı kaynakla bakır izdeki mV'ları takip ederek gizli arızayı bul.

ORTA 12 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

DEVRE ANALIZI VE DEVRE TÜRLERIDoğrultucu ve DC kaynak

Büyük filtre kapasitörü iyi mi? Akımı darbeye çevirir.

Filtre kapasitörünü büyüt: çıkış düzleşir ama diyot akımı sivri darbelere dönüşür. Dengeyi kendin bul.

ORTA 11 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

DEVRE ANALIZI VE DEVRE TÜRLERITers polarite koruması

Pili ters takan sen değilsin; kart onu tolere etmeyen taraftır.

Pili ters tak: koruma yoksa kartı yak, sonra diyot, köprü, sigorta ve P-MOSFET'in kayıp ve davranışını karşılaştır.

ORTA 11 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

DEVRE ANALIZI VE DEVRE TÜRLERIRTC yedek pili (diyot VEYA)

Bir düğme pil, bir saat entegresini on yıl çalıştırabilir. Yeter ki yanlış diyodu seçip pili şarj etmeye kalkma.

İki diyot, bir düğme pil: kesinti anında RTC'yi kesintisiz besle ve pilin ömrünü hesapla.

BAŞLANGIÇ 6 dk okuma

DEVRE ANALIZI VE DEVRE TÜRLERIBJT yükselteç (CE / CC / CB)

Kazancı −100 olan yükselteci yaptın. Transistörü değiştirdin, −300 oldu. Bir direnç ekledin, −10 oldu ama artık hiç değişmiyor. Hangisi daha iyi?

Ortak emetörün kazancını, bozulmasını ve kırpılmasını; RE1 eklediğinde kazancın β'dan nasıl kurtulduğunu canlı izle.

ORTA 13 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

DEVRE ANALIZI VE DEVRE TÜRLERIDarlington, kaskod, akım aynası

Tek bir transistör ya kazanç verir ya giriş direnci ya da düşük çıkış direnci. Üçünü birden istiyorsan iki transistör yan yana koyarsın.

Darlington ile 1 MΩ giriş direnci, kaskod ile geniş bant, akım aynası ile direnç yerine transistör.

ORTA 8 dk okuma

DEVRE ANALIZI VE DEVRE TÜRLERIDiferansiyel yükselteç ve CMRR

Bir kablodan 1 mV'luk sensör sinyali ve 1 V'luk 50 Hz şebeke paraziti birlikte geliyor. Biri istenmeyen, diğeri istenen. Hangisini yükselteceğini nereden bilecek?

50 Hz paraziti farksal çiftle bastır; kuyruğa akım kaynağı koyunca CMRR'nin nasıl tırmandığını gör.

ORTA 8 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

DEVRE ANALIZI VE DEVRE TÜRLERIGüç yükselteçleri (A / B / AB)

A sınıfı bir yükselteç 10 W ses vermek için 40 W ısı üretir. B sınıfı aynı işi 3 W kayıpla yapar ama sessiz pasajlarda cızırdar.

A, B ve AB sınıfında aynı sinyali çal: dalga şeklini, verimi ve soğutucuya giden ısıyı karşılaştır.

ORTA 9 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

DEVRE ANALIZI VE DEVRE TÜRLERIOpamp devreleri

İki altın kural, bir kâğıt, bir kalem: kazancı 30 saniyede bulursun. Zor olan, devrenin neden 20 kHz'de üçgen çizdiğini anlamak.

Beş opamp devresini LM358, TL072 ve ideal opampla sür: kırpılma, bant sınırı ve slew rate canlı.

ORTA 10 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

DEVRE ANALIZI VE DEVRE TÜRLERIZener ve LDO regülatör

12 V'tan 3,3 V'a 500 mA veren bir LDO, yüke 1,65 W verirken 4,35 W ısı üretir. SOT-23 kılıfı bunun onda birinde erir.

Zener, zener + transistör ve LDO'yu aynı dalgalı girişle besle; dropout'u ve ısıyı canlı gör.

ORTA 9 dk okuma CANLI SİMÜLATÖR

DEVRE ANALIZI VE DEVRE TÜRLERISeviye kaydırıcı 3,3 ↔ 5 V

ESP32'nin pinine 5 V'luk bir sensörü bağladın, çalıştı. Bir hafta sonra pin öldü. Çalışması, doğru olduğu anlamına gelmiyordu.

Hangi yönde ne kullanılır: bölücü, 74LVC, BSS138, TXS0108. Eşikleri okuyup karar ver.

BAŞLANGIÇ 7 dk okuma