Potansiyometre ve Trimpot: Bağlantı, Lineer/Logaritmik Taper ve Yükleme Hatası
Potansiyometre nasıl bağlanır: üç ucun anlamı, ayarlı gerilim bölücü ve reosta kullanımı, lineer (B) ve logaritmik (A) taper, yükleme hatası, trimpot türleri ve tur sayısı, MCU ADC ile okuma, güç ve akım sınırı, dijital potansiyometre.
BU YAZIDAN SONRA ŞUNU BİLECEKSİN
- Potansiyometreyi bölücü ve reosta olarak bağlamayı
- A (log) ve B (lineer) harflerinin anlamını
- Silecekten akım çekmenin neden ayarı bozduğunu
- Trimpotun ne zaman kalibrasyon için doğru seçim olduğunu
Yapı: bir direnç şeridi ve üstünde kayan bir uç#
Potansiyometrenin içinde karbon, cermet ya da iletken plastikten yapılmış yay şeklinde bir direnç şeridi ve onun üstünde kayan bir silecek (wiper) vardır. Dış iki uç şeridin iki ucudur: aralarındaki direnç hep nominal değerdir (ör. 10 kΩ). Orta uç silecektir. Mili çevirdikçe silecek şerit üzerinde ilerler ve iki parçaya böler: gerilim bölücünün R1 ve R2'si, toplamları sabit.
Taper: A mı, B mi?#
| Kod (Asya) | Taper | Yarı yolda | Kullanım |
|---|---|---|---|
| B (B10K) | lineer | %50 | ayar, MCU girişi, joystick, servo test |
| A (A10K) | logaritmik (ses) | %10–15 | ses seviyesi |
| C | ters logaritmik | %85–90 | nadir, bazı ton devreleri |
Kulağımız sesi logaritmik algılar: gücün iki katına çıkması "biraz daha yüksek" gibi gelir. Lineer bir potla ses düğmesi yaparsan bütün değişim ilk çeyrekte olur, kalan üç çeyrek "hep yüksek" gibi duyulur. Logaritmik pot, dönüşün her eşit parçasında sesi eşit desibel değiştirerek bunu düzeltir. Ölçüm ya da MCU girişi için ise her zaman lineer (B) kullan.
Yükleme hatası: silecekten akım çekme#
Potu bölücü olarak kullanıp silecekten bir yükü (RL) besliyorsan, RL alttaki parçaya paralel bağlanır ve bölücü oranı bozulur. 10 kΩ'luk bir potun ortasında boşta 2,5 V (5 V'tan) görürsün; silecekten 10 kΩ'luk bir yük beslersen 2,0 V'a düşer. Kural: RL, pot değerinin en az 10 katı olmalı ya da araya bir opamp izleyici koymalısın. Silecek kontağı büyük akıma da dayanmaz: datasheet'te genelde birkaç mA'lik bir sınır vardır.
Trimpot: bir kere ayarla, unut#
Trimpot, kart üstünde bir kere (fabrikada ya da kalibrasyonda) tornavidayla ayarlanıp bırakılan küçük potansiyometredir. Tek turlu olanlar ucuzdur ama çözünürlükleri düşüktür; çok turlu (ör. Bourns 3296, 25 tur) olanlarla bir TL431 çıkışını ya da bir LCD kontrastını milivolt hassasiyetinde ayarlarsın. Yeni tasarımlarda trimpot genelde yazılım kalibrasyonuyla (EEPROM'a kayıtlı katsayı) ya da I2C'li dijital potansiyometreyle (MCP4131, AD5241) değiştirilir: titreşimle kaymaz, otomatik ayarlanır.
5 V ile beslenen 10 kΩ'luk potun silecek tam ortadayken silecekten 10 kΩ'luk bir yük besleniyor. Silecekteki gerilim kaçtır?
Alt yarı 5 kΩ ∥ 10 kΩ = 3,33 kΩ olur. 5 × 3,33 / (5 + 3,33) = 2,0 V. Boşta 2,5 V olacaktı; yük %20 hata getirdi.
Sık sorulan sorular#
Potansiyometrenin 3 bacağı nasıl bağlanır?
Dış iki bacak direnç şeridinin uçlarıdır: birini besleme gerilimine, diğerini toprağa bağla. Ortadaki bacak silecektir ve ayarlanan gerilimi verir. Yönü ters istersen dış iki bacağı yer değiştir.
B10K ile A10K arasındaki fark nedir?
İkisi de 10 kΩ'dur. B lineer taper'dır: direnç dönüşle doğru orantılı değişir. A logaritmik (ses) taper'dır: ses seviyesi gibi logaritmik algılanan büyüklükler için. Asya üreticilerinde bu kodlama yaygındır.
Trimpot ile potansiyometre arasındaki fark nedir?
Elektriksel olarak aynıdır. Potansiyometre kullanıcının sık çevirmesi için milli ve dayanıklıdır; trimpot kart üstünde bir kere tornavidayla ayarlanır, küçüktür ve az sayıda çevrime dayanır.
Bu sayfada cevabını bulabileceğin aramalar#
İnsanlar bu konuyu genelde şu kelimelerle arıyor; hepsinin cevabı yukarıdaki yazıda ve simülatörde var:
- potansiyometre nedir
- potansiyometre bağlantısı
- potansiyometre bacakları
- trimpot nedir
- reosta
- B10K A10K farkı
- logaritmik potansiyometre
- potansiyometre Arduino
- dijital potansiyometre
- çok turlu trimpot
Kaynaklar ve ileri okuma#
Bu yazıyı yazarken ve ders çalışırken baktığım kaynaklar. Bölüm numaraları baskıya göre değiştiği için konu adıyla ararsın.
- The Art of Electronics Paul Horowitz, Winfield Hill"Resistors": potansiyometre, trimpot ve yükleme hatası.
- Fundamentals of Electric Circuits Charles K. Alexander, Matthew N. O. SadikuGerilim bölücü ve yükleme.
- Bourns 3296 / PTV09 datasheet BournsTaper eğrileri, silecek akımı ve dönüş ömrü.
Bir yanlış, eksik ya da merak ettiğin bir şey mi var?
Bu notları öğrenirken yazıyorum; hata yaptıysam düzeltmek, eksik bıraktığım yeri tamamlamak isterim. İstediğin konuyu yaz, sıraya alayım. Bu devrelerin gerçek kart karşılıklarını da projelerimde bulabilirsin.